Giáo viên có được thành lập công ty không?

Giáo viên làm việc tại cơ sở giáo dục ngoài công lập, nếu là người lao động thông thường và không thuộc nhóm bị hạn chế theo pháp luật, về nguyên tắc có thể thành lập và quản lý công ty. Với giáo viên trường công lập có tư cách viên chức, không thể kết luận rằng mọi trường hợp đều được đứng tên thành lập doanh nghiệp: phải áp dụng đồng thời Luật Viên chức 2025, Luật Doanh nghiệp đã sửa đổi và các quy định liên quan.

Khoản 3 Điều 13 Luật Viên chức số 129/2025/QH15 (hiệu lực từ 1/7/2026) cho phép viên chức góp vốn, tham gia quản lý, điều hành doanh nghiệp, trừ trường hợp pháp luật về phòng, chống tham nhũng, doanh nghiệp hoặc ngành, lĩnh vực quy định khác. Tuy nhiên, điểm b khoản 2 Điều 17 Luật Doanh nghiệp 2020, được sửa đổi năm 2025, vẫn liệt kê viên chức trong nhóm không có quyền thành lập và quản lý doanh nghiệp, với ngoại lệ theo pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Do đó, quyền góp vốn, tham gia điều hành và quyền trực tiếp thành lập công ty cần được phân biệt, xem xét theo từng trường hợp.

Quy định áp dụng cho từng nhóm giáo viên

Giáo viên công lập là viên chức

Người được tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc theo hợp đồng làm việc tại đơn vị sự nghiệp công lập và đáp ứng điều kiện của Luật Viên chức thuộc nhóm viên chức. Khi muốn lập doanh nghiệp, họ cần xác định hoạt động dự định là góp vốn, sở hữu phần vốn, nhận chức danh quản lý hay trực tiếp đứng tên hồ sơ thành lập. Các hoạt động này không đương nhiên có cùng điều kiện pháp lý.

Viên chức có thể thực hiện quyền góp vốn, tham gia quản lý, điều hành trong phạm vi khoản 3 Điều 13 Luật Viên chức 2025, nhưng phải tuân thủ ngoại lệ và giới hạn của Luật Doanh nghiệp, pháp luật phòng, chống tham nhũng và quy định chuyên ngành. Riêng quyền trực tiếp thành lập công ty cần đối chiếu chặt chẽ với điều kiện ngoại lệ tại Điều 17 Luật Doanh nghiệp.

Giáo viên trường tư thục và ngoài công lập

Giáo viên ký hợp đồng lao động với trường tư thục thường không phải là viên chức chỉ vì đang làm nghề dạy học. Nếu không thuộc nhóm đối tượng bị cấm thành lập, quản lý doanh nghiệp tại khoản 2 Điều 17 Luật Doanh nghiệp hoặc giới hạn khác, họ có thể đăng ký thành lập công ty theo quy định chung. Đồng thời, họ vẫn cần thực hiện nghĩa vụ trong hợp đồng lao động, bảo mật thông tin và tránh xung đột lợi ích với nơi làm việc.

Giáo viên đồng thời giữ chức vụ hoặc thuộc diện hạn chế đặc biệt

Trường hợp đang giữ vị trí quản lý, có trách nhiệm quản lý tài sản hoặc thực hiện nhiệm vụ dễ phát sinh xung đột lợi ích cần rà soát thêm các quy định về phòng, chống tham nhũng và quy định áp dụng cho chức vụ cụ thể. Không nên suy đoán rằng chỉ cần không trực tiếp điều hành hằng ngày thì việc đứng tên công ty chắc chắn hợp pháp.

Phân biệt thành lập, góp vốn và điều hành công ty

Ba hoạt động sau thường bị nhầm lẫn, trong khi điều kiện áp dụng có thể khác nhau:

Ví dụ, một giáo viên công lập muốn góp vốn vào công ty do người khác thành lập không đồng nghĩa với việc người đó đương nhiên được đứng tên là người thành lập hoặc giám đốc công ty. Ngược lại, giáo viên tư thục đủ điều kiện thành lập công ty cũng phải bảo đảm các yêu cầu khác của pháp luật về doanh nghiệp và ngành nghề kinh doanh dự kiến.

Khi nào giáo viên có thể đứng tên thành lập công ty?

Đối với giáo viên không có tư cách viên chức và không thuộc diện bị cấm, quyền thành lập doanh nghiệp được thực hiện theo điều kiện chung của Luật Doanh nghiệp. Đối với giáo viên là viên chức, việc trực tiếp đứng tên thành lập cần có căn cứ pháp lý rõ ràng về trường hợp ngoại lệ được phép, đặc biệt đối với hoạt động thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; không thể chỉ viện dẫn quy định chung về quyền góp vốn để thay cho việc kiểm tra điều kiện thành lập.

Trước khi nộp hồ sơ, nên xác định chính xác tình trạng viên chức, tư cách người đăng ký, ngành nghề kinh doanh, vị trí công tác hiện tại và các quy định có thể hạn chế quyền tham gia của mình. Nếu thuộc trường hợp có khả năng xung đột lợi ích hoặc chưa rõ ngoại lệ, cần xin ý kiến bộ phận tổ chức – nhân sự hoặc cơ quan đăng ký kinh doanh có thẩm quyền bằng văn bản.

Giáo viên cần kiểm tra những gì trước khi kinh doanh?

• Xác định mình là viên chức, công chức hay người lao động theo hợp đồng tại trường ngoài công lập; không chỉ dựa vào tên trường hoặc danh xưng giáo viên.
• Xác định hoạt động dự kiến: đứng tên thành lập mới, góp vốn, mua cổ phần hay nhận chức danh quản lý, điều hành.
• Đối chiếu khoản 2 và khoản 3 Điều 17 Luật Doanh nghiệp (đã sửa đổi), khoản 3 Điều 13 Luật Viên chức 2025 và quy định phòng, chống tham nhũng, ngành nghề có liên quan.
• Kiểm tra hợp đồng làm việc hoặc hợp đồng lao động, quy định nội bộ, nghĩa vụ tránh xung đột lợi ích và thời gian thực hiện nhiệm vụ giảng dạy.
• Nếu dự định kinh doanh lĩnh vực giáo dục, kiểm tra riêng điều kiện hoạt động của cơ sở giáo dục; giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp không tự động thay thế giấy phép hoặc điều kiện chuyên ngành.

Kết luận

Giáo viên có được thành lập công ty hay không phụ thuộc trước hết vào việc họ có phải viên chức và có thuộc nhóm bị hạn chế quyền thành lập doanh nghiệp hay không. Giáo viên ngoài công lập thông thường có thể thành lập công ty nếu đáp ứng điều kiện chung. Với giáo viên công lập là viên chức, quy định mới từ 1/7/2026 mở rộng quyền tham gia hoạt động kinh doanh, nhưng quyền trực tiếp đứng tên thành lập công ty vẫn cần xét theo Luật Doanh nghiệp và ngoại lệ tương ứng. Không nên đánh đồng góp vốn với thành lập công ty.