Doanh nghiệp tính thuế GTGT theo phương pháp nào?

Theo Điều 10 Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15, trong hệ thống pháp luật đã được sửa đổi, bổ sung đến năm 2026, có hai phương pháp tính thuế GTGT: phương pháp khấu trừ thuế và phương pháp tính trực tiếp. Phương pháp trực tiếp gồm tính theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và tính trực tiếp trên giá trị gia tăng đối với hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý.

Không phải doanh nghiệp nào cũng được tùy ý chọn phương pháp: điều kiện về doanh thu, chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ và tính chất hoạt động quyết định phạm vi áp dụng.

Phương pháp khấu trừ thuế GTGT

Doanh nghiệp nào áp dụng phương pháp khấu trừ?

Phương pháp khấu trừ áp dụng với cơ sở kinh doanh thực hiện đầy đủ chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ, trong đó có doanh nghiệp có doanh thu hằng năm từ bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ từ 1 tỷ đồng trở lên; hoặc doanh nghiệp tự nguyện áp dụng khi đáp ứng điều kiện pháp luật. Quy định này không áp dụng theo cùng cách đối với hộ, cá nhân kinh doanh.

Doanh nghiệp dưới 1 tỷ đồng/năm vẫn có thể thuộc diện khấu trừ khi tự nguyện áp dụng và đáp ứng yêu cầu có liên quan. Ngược lại, ngưỡng doanh thu không thay thế điều kiện về kế toán, hóa đơn, chứng từ.

Công thức tính thuế theo phương pháp khấu trừ

Thuế GTGT phải nộp = Thuế GTGT đầu ra − Thuế GTGT đầu vào được khấu trừ.

Thuế đầu ra được xác định trên hàng hóa, dịch vụ bán ra theo giá tính thuế và thuế suất tương ứng. Thuế đầu vào chỉ được trừ khi đáp ứng các điều kiện khấu trừ theo quy định; không phải mọi khoản thuế trên hóa đơn mua vào đều mặc nhiên được khấu trừ.

Ví dụ minh họa: Doanh nghiệp phát sinh 45 triệu đồng thuế GTGT đầu ra và 30 triệu đồng thuế GTGT đầu vào đủ điều kiện khấu trừ trong kỳ. Số thuế GTGT phải nộp theo phép tính minh họa là 15 triệu đồng. Đây là ví dụ số học, chưa xét số thuế còn được khấu trừ chuyển kỳ và các điều chỉnh riêng.

Phương pháp tính thuế GTGT trực tiếp

Tính trực tiếp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu

Doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã có doanh thu hằng năm dưới 1 tỷ đồng thuộc diện tính trực tiếp trên doanh thu, trừ trường hợp tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ theo quy định. Phương pháp trực tiếp theo doanh thu cũng áp dụng với một số tổ chức khác thuộc phạm vi Điều 12.

Thuế GTGT phải nộp = Doanh thu tính thuế × Tỷ lệ phần trăm theo ngành, nghề.

Doanh thu tính thuế theo phương pháp này là tổng tiền bán hàng hóa, dịch vụ ghi trên hóa đơn bán hàng, bao gồm phụ thu và phí thu thêm mà cơ sở kinh doanh được hưởng. Khi doanh nghiệp có nhiều hoạt động, cần xác định doanh thu và tỷ lệ tương ứng cho từng hoạt động theo quy định.

Ví dụ minh họa: Doanh nghiệp thuộc diện tính trực tiếp có doanh thu tính thuế từ hoạt động phân phối hàng hóa là 300 triệu đồng. Với tỷ lệ 1%, số thuế GTGT tính theo doanh thu của hoạt động này là 3 triệu đồng.

Tính trực tiếp trên giá trị gia tăng đối với vàng, bạc, đá quý

Đối với hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý, số thuế GTGT phải nộp được xác định bằng giá trị gia tăng nhân với thuế suất GTGT áp dụng. Giá trị gia tăng bằng giá thanh toán bán ra trừ giá thanh toán mua vào tương ứng. Doanh nghiệp có hoạt động này phải hạch toán riêng để nộp thuế theo phương pháp trực tiếp trên giá trị gia tăng.

Đây là cách tính khác với tỷ lệ phần trăm trên doanh thu: cơ sở tính thuế là phần chênh lệch giá trị tương ứng của hoạt động vàng, bạc, đá quý, không phải toàn bộ doanh thu bán ra.

So sánh hai phương pháp tính thuế GTGT

Không nên đồng nhất phương pháp tính thuế với mức thuế suất 0%, 5%, 10% hoặc các chính sách giảm thuế có thời hạn. Thuế suất của hàng hóa, dịch vụ và phương pháp xác định số thuế phải nộp là hai vấn đề khác nhau.

Cách xác định phương pháp phù hợp cho doanh nghiệp

• Kiểm tra doanh thu hằng năm từ bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ để đối chiếu ngưỡng 1 tỷ đồng.
• Đánh giá việc thực hiện chế độ kế toán, hóa đơn, chứng từ; xem xét điều kiện tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ nếu doanh thu dưới ngưỡng.
• Xác định có hoạt động mua, bán, chế tác vàng, bạc, đá quý hay không; nếu có, tách riêng hoạt động để tính đúng phương pháp.
• Đối chiếu loại hóa đơn, chứng từ đầu vào và nghĩa vụ kê khai với phương pháp áp dụng; rà soát quy định chuyển đổi và thủ tục hiện hành trước khi thực hiện thay đổi.

Với doanh nghiệp mới thành lập hoặc có biến động doanh thu, cần xem xét quy định xác định doanh thu và hướng dẫn về thời điểm áp dụng, chuyển đổi phương pháp theo trường hợp cụ thể; không suy ra phương pháp chỉ từ doanh thu dự kiến.

Kết luận

Hai phương pháp tính thuế GTGT của doanh nghiệp là khấu trừ và trực tiếp. Điểm quyết định không chỉ là ngưỡng doanh thu 1 tỷ đồng mà còn là điều kiện kế toán, hóa đơn, chứng từ và hoạt động kinh doanh. Doanh nghiệp nên xác định đúng diện áp dụng trước khi tính thuế, lập hóa đơn và kê khai.