Người phụ thuộc cần đáp ứng điều kiện gì để được giảm trừ gia cảnh?

Người phụ thuộc phải thuộc nhóm đối tượng pháp luật cho phép và đáp ứng tiêu chí riêng của nhóm đó. Với con dưới 18 tuổi, trọng tâm là độ tuổi và quan hệ cha mẹ – con; với con đang học, phải xét thêm tình trạng học tập và thu nhập. Đối với vợ/chồng, cha mẹ và người thân khác, cần phân biệt trong hay ngoài độ tuổi lao động, khả năng lao động và mức thu nhập.

Từ ngày 01/7/2026, theo Thông tư 87/2026/TT-BTC, ngưỡng thu nhập để xác định các nhóm người phụ thuộc có yêu cầu về thu nhập là bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng. Đây là điều kiện áp dụng đúng nhóm đối tượng, không phải mức thu nhập tối đa bắt buộc cho mọi người phụ thuộc.

Điều kiện đối với con của người nộp thuế

Con dưới 18 tuổi

Con đẻ, con nuôi hợp pháp và con riêng của vợ hoặc chồng dưới 18 tuổi thuộc nhóm được xem xét giảm trừ gia cảnh theo quan hệ và độ tuổi. Không áp dụng điều kiện thu nhập bình quân không quá 3 triệu đồng đối với nhóm con dưới 18 tuổi này.

Con từ 18 tuổi trở lên mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động

Con từ đủ 18 tuổi trở lên thuộc một trong các trường hợp mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động có thể được xác định là người phụ thuộc khi có hồ sơ chứng minh phù hợp. Cần phân biệt nhóm này với con thành niên đang đi học vì căn cứ xác định khác nhau.

Con đang học

Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề; kể cả con từ 18 tuổi trở lên còn học phổ thông, có thể được tính là người phụ thuộc nếu không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn không vượt quá 3 triệu đồng. Quy định còn bao gồm thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9 của năm lớp 12.

Ví dụ, con học đại học có thu nhập bình quân tháng trong năm là 2,5 triệu đồng có thể đáp ứng riêng điều kiện thu nhập; nhưng vẫn cần đáp ứng điều kiện về đối tượng và hồ sơ. Nếu bình quân là 3,5 triệu đồng thì không đáp ứng ngưỡng thu nhập nêu trên.

Điều kiện đối với vợ/chồng, cha mẹ và người thân khác

Vợ hoặc chồng và cha mẹ

Vợ hoặc chồng; cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi hợp pháp, cha dượng, mẹ kế và cha mẹ vợ/chồng được xem xét theo hai tình huống:

• Trong độ tuổi lao động: đồng thời không có khả năng lao động và không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không quá 3 triệu đồng.
• Ngoài độ tuổi lao động: không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không quá 3 triệu đồng; không bắt buộc chứng minh mất khả năng lao động chỉ vì thuộc nhóm này.

Trong quy định này, “không có khả năng lao động” được xác định theo tỷ lệ suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên theo pháp luật. Việc xác định trong hay ngoài độ tuổi lao động cần đối chiếu quy định về tuổi lao động áp dụng ở thời điểm tương ứng.

Anh chị em, ông bà, cô dì chú bác, cháu ruột và người khác không nơi nương tựa

Những người thân khác không mặc nhiên là người phụ thuộc chỉ vì có quan hệ huyết thống. Người được đăng ký phải thuộc diện không nơi nương tựa mà người nộp thuế có nghĩa vụ trực tiếp nuôi dưỡng theo pháp luật; theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, nhóm này còn phải đang sống cùng người nộp thuế.

Ngoài điều kiện về quan hệ và trách nhiệm nuôi dưỡng, người đó phải đáp ứng tiêu chí về tuổi lao động, khả năng lao động và thu nhập giống nhóm vợ/chồng, cha mẹ nêu trên. Đối tượng có thể bao gồm anh, chị, em ruột; ông bà nội ngoại; cô, dì, cậu, chú, bác ruột; cháu ruột và người khác thuộc trách nhiệm trực tiếp nuôi dưỡng theo quy định.

Điều kiện đăng ký để thực tế được tính giảm trừ

Đúng đối tượng chưa đủ để khoản giảm trừ được áp dụng trên hồ sơ thuế. Người nộp thuế phải đăng ký thuế, đăng ký người phụ thuộc và cung cấp giấy tờ hợp pháp chứng minh quan hệ, hoàn cảnh tương ứng. Có thể cần giấy khai sinh, giấy tờ nhận nuôi, giấy xác nhận học tập, giấy tờ chứng minh mất năng lực hành vi dân sự hoặc khả năng lao động, và chứng từ xác định nghĩa vụ nuôi dưỡng tùy trường hợp.

• Hồ sơ đăng ký và chứng minh người phụ thuộc phải thực hiện trước ngày 31/12 của năm tính thuế theo quy định áp dụng năm 2026; nếu thông tin không thay đổi, việc đăng ký có giá trị ổn định cho các năm sau.
• Một người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ một lần cho một người nộp thuế trong năm tính thuế. Khi nhiều người cùng nuôi dưỡng, cần thỏa thuận người đăng ký.
• Người nộp thuế tự chịu trách nhiệm về thông tin đã kê khai và thu nhập của người phụ thuộc; cần cập nhật khi người phụ thuộc thay đổi điều kiện.

Mức giảm trừ đối với mỗi người phụ thuộc năm 2026 là 6,2 triệu đồng/tháng. Đây là khoản giảm khỏi thu nhập chịu thuế khi xác định thuế thu nhập cá nhân, không phải khoản tiền được nhận trực tiếp.

Những trường hợp dễ nhầm lẫn khi xác định người phụ thuộc

• Con dưới 18 tuổi không phải chứng minh thu nhập không vượt 3 triệu đồng/tháng như con thuộc nhóm đang học.
• Cha mẹ còn trong độ tuổi lao động dù thu nhập thấp vẫn cần đáp ứng thêm điều kiện không có khả năng lao động.
• Người thân khác không nơi nương tựa phải đáp ứng điều kiện về nghĩa vụ nuôi dưỡng và cùng sinh sống; không chỉ dựa vào việc gửi tiền hỗ trợ.
• Ngưỡng 3 triệu đồng được xét theo thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn, không chỉ một tháng riêng lẻ hay chỉ lương chính.

Kết luận

Để xác định đúng điều kiện người phụ thuộc giảm trừ gia cảnh, trước hết hãy phân nhóm quan hệ, sau đó kiểm tra độ tuổi, tình trạng học tập hoặc khả năng lao động và thu nhập nếu pháp luật yêu cầu. Cuối cùng, hoàn thành đăng ký và lưu giữ hồ sơ chứng minh; đặc biệt lưu ý ngưỡng 3 triệu đồng/tháng và nguyên tắc không đăng ký trùng một người phụ thuộc.