Giảm trừ gia cảnh được áp dụng như thế nào khi tính thuế TNCN?

Đối với cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công, giảm trừ gia cảnh được trừ khỏi thu nhập chịu thuế trước khi xác định thu nhập tính thuế. Khoản giảm trừ bao gồm phần dành cho chính người nộp thuế và phần dành cho từng người phụ thuộc đáp ứng điều kiện, đã đăng ký theo quy định.

Từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ cho bản thân là 15,5 triệu đồng/tháng (186 triệu đồng/năm); với mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng. Đây là khoản giảm trừ cơ sở tính thuế, không phải số tiền cơ quan thuế hoàn trả trực tiếp và cũng không đồng nghĩa mọi khoản thu nhập đều được miễn thuế.

Mức giảm trừ gia cảnh năm 2026 là bao nhiêu?

Mức năm 2026 được áp dụng từ ngày 01/01/2026 theo Nghị quyết 110/2025/UBTVQH15 và được ghi nhận trong Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15. Khi quyết toán thuế của năm 2025, không sử dụng mức giảm trừ của năm 2026.

Ai được tính giảm trừ gia cảnh và người phụ thuộc phải đáp ứng điều kiện gì?

Điều kiện đối với người nộp thuế

Chế độ giảm trừ gia cảnh đang đề cập áp dụng cho cá nhân cư trú có thu nhập từ tiền lương, tiền công. Nếu nhận lương từ nhiều nơi, tại cùng một thời điểm chỉ lựa chọn tính giảm trừ bản thân tại một nơi trả thu nhập. Khi quyết toán, người đủ điều kiện nhưng chưa được tính đủ trong năm có thể được tính đủ 12 tháng theo quy định.

Nhóm người phụ thuộc thường gặp

• Con dưới 18 tuổi; con từ 18 tuổi trở lên mất năng lực hành vi dân sự, khuyết tật hoặc không có khả năng lao động theo điều kiện pháp luật.
• Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề hoặc trường hợp học phổ thông theo quy định, không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân không quá ngưỡng cho phép.
• Vợ hoặc chồng; cha mẹ và các đối tượng thân thuộc được pháp luật liệt kê, khi đáp ứng điều kiện về khả năng lao động, thu nhập và nghĩa vụ nuôi dưỡng.
• Một số người thân khác không nơi nương tựa, có quan hệ và nghĩa vụ nuôi dưỡng theo quy định pháp luật.

Với các nhóm người phụ thuộc có điều kiện về thu nhập, mức thu nhập bình quân tháng trong năm từ tất cả các nguồn không vượt quá 3 triệu đồng theo Thông tư 87/2026/TT-BTC. Riêng từng nhóm, cần đối chiếu thêm điều kiện tuổi, khả năng lao động, tình trạng học tập và quan hệ nuôi dưỡng; không phải cứ có người thân là tự động được giảm trừ.

Cách tính giảm trừ gia cảnh vào thu nhập tính thuế

Đối với tiền lương, tiền công thuộc diện tính thuế theo biểu lũy tiến, có thể thực hiện theo trình tự sau:

1. Xác định thu nhập chịu thuế từ tiền lương, tiền công của kỳ tính thuế.
2. Xác định các khoản được trừ theo pháp luật, gồm các khoản bảo hiểm bắt buộc đủ điều kiện, giảm trừ gia cảnh và các khoản giảm trừ hợp lệ khác nếu phát sinh.
3. Tính thu nhập tính thuế bằng thu nhập chịu thuế trừ các khoản được trừ hợp lệ.
4. Áp dụng biểu thuế lũy tiến từng phần đối với phần thu nhập tính thuế dương; nếu thu nhập tính thuế không còn dương thì không phát sinh thuế theo phương pháp này.

Công thức khái quát: Thu nhập tính thuế = Thu nhập chịu thuế từ lương, công − các khoản bảo hiểm bắt buộc đủ điều kiện − giảm trừ bản thân − giảm trừ người phụ thuộc − các khoản giảm trừ hợp lệ khác (nếu có).

Ví dụ về cách trừ gia cảnh theo tháng

Giả sử người lao động là cá nhân cư trú có thu nhập chịu thuế từ tiền lương 30 triệu đồng/tháng, có một người phụ thuộc đủ điều kiện và đã đăng ký; khoản bảo hiểm bắt buộc đủ điều kiện được trừ là 3 triệu đồng, không có khoản giảm trừ khác. Thu nhập tính thuế được xác định: 30 − 3 − 15,5 − 6,2 = 5,3 triệu đồng. Đây là phần thu nhập tính thuế, chưa phải số thuế phải nộp. Thuế thực tế được xác định tiếp theo biểu thuế áp dụng.

Nếu trong cùng giả định người lao động có hai người phụ thuộc đủ điều kiện thì phần giảm trừ cho người phụ thuộc là 12,4 triệu đồng. Thu nhập tính thuế khi đó là 30 − 3 − 15,5 − 12,4 = −0,9 triệu đồng, được xem là không phát sinh thu nhập tính thuế dương trong tháng theo cách tính nêu trên.

Đăng ký người phụ thuộc và xác định thời điểm được giảm trừ

Người nộp thuế phải đăng ký thuế, đăng ký người phụ thuộc và đáp ứng yêu cầu về hồ sơ chứng minh. Theo Nghị định 253/2026/NĐ-CP, thời hạn đăng ký người phụ thuộc kèm hồ sơ chứng minh là trước ngày 31/12 của năm tính thuế; thông tin đã đăng ký được duy trì cho các năm sau nếu không thay đổi.

Khi đăng ký, người nộp thuế được tạm tính giảm trừ trong năm từ thời điểm đăng ký, tính đủ theo tháng. Nếu chưa tính giảm trừ trong năm, khi đáp ứng điều kiện và thực hiện theo quy định có thể tính lại từ tháng phát sinh nghĩa vụ nuôi dưỡng.

Hồ sơ chứng minh tùy trường hợp: giấy khai sinh, căn cước, giấy tờ xác nhận quan hệ gia đình, giấy tờ học tập hoặc hồ sơ chứng minh tình trạng mất khả năng lao động. Người nộp thuế chịu trách nhiệm về thông tin đăng ký và thu nhập người phụ thuộc.

Những lưu ý tránh áp dụng sai giảm trừ gia cảnh

• Không lấy mức giảm trừ năm 2026 để quyết toán kỳ tính thuế 2025.
• Một người phụ thuộc chỉ được tính giảm trừ cho một người nộp thuế trong cùng năm tính thuế; người cùng nuôi dưỡng phải thỏa thuận người đăng ký.
• Có nhiều nguồn thu nhập từ lương, công không đồng nghĩa được giảm trừ bản thân nhiều lần tại cùng một thời điểm.
• Cần rà soát thông tin thay đổi về tuổi, thu nhập, tình trạng học tập và nghĩa vụ nuôi dưỡng của người phụ thuộc.

Kết luận

Giảm trừ gia cảnh khi tính thuế TNCN được áp dụng trước bước tính thuế, giúp giảm phần thu nhập phải chịu thuế đối với cá nhân cư trú nhận lương, công. Với kỳ tính thuế 2026, cần sử dụng mức 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc hợp lệ, đồng thời xác định đúng điều kiện, hồ sơ và thời gian được giảm trừ.